سنگسر | مهدی‌شهر

۱۸ واژهٔ چندمعنایی در زبان سنگسری؛ از «کَل» تا «پُر»

۱۸ واژهٔ چندمعنایی در زبان سنگسری؛ از «کَل» تا «پُر»

«کَل» در زبان سنگسری هم نام یک بز نر سه‌ساله است، هم نام ستاره‌ای در آسمان. «پُر» هم می‌تواند به سه روز پیش یا سه روز دیگر اشاره کند. برای فهمیدن منظور گوینده، گاهی شنیدن یک واژه کافی نیست و باید دید در چه جمله‌ای آمده است.

این ۱۸ نمونه از واژه‌نامهٔ سنگسری، اثر چراغ‌علی اعظمی و گرنوت ویندفور، انتخاب شده‌اند. کنار هر واژه، آوانویسی لاتین و معنی‌های فارسی و انگلیسی آن را می‌خوانید.

از اجاق خانه تا ستاره‌های آسمان

سنگسری آوانویسی لاتین معنی فارسی English
کَل kal اجاقی در کف زمین، کچل یا بی‌مو، دیوار سنگی، خط‌الرأس کوه، بز نر سه‌ساله، ستارهٔ نسر واقع Hearth set into the floor, bald, stone wall, mountain ridge, three-year-old male goat, Vega
پَر par پرِ پرنده، ورم خفیف، هیزم ریز، جایگاه دام در آغل. در کاربرد فعلی: می‌پرد یا پرواز می‌کند Feather, slight swelling, brushwood, stall. As a verb: jumps or flies
تیر tir تیر سقف، تیر کمان، گلوله Beam, arrow, bullet
کَف kaf کف دست، کف پا، کف روی مایع Palm, sole, foam
گودَر guodar گذرگاه، وقت Passage, time
کولی kuli آشیانهٔ پرنده، لانهٔ جانور Bird’s nest, animal den

وقتی یک واژه به گذشته و آینده اشاره می‌کند

«پُر» یکی از جالب‌ترین نمونه‌های این فهرست است. واژه‌نامه برای آن دو معنی ثبت کرده که در دو سوی امروز قرار دارند. «قِلّیز» هم در توصیف دو وضعیت جوی به کار می‌رود، یکی وقتی مه غلیظ است و دیگری وقتی برف سنگین می‌بارد.

سنگسری آوانویسی لاتین معنی فارسی English
پُر por سه روز پیش، سه روز دیگر Three days ago, in three days
وار vawr باران می‌بارد، برف می‌بارد، از کسی خشمگین می‌شود It rains, it snows, gets angry with someone
قِلّیز qaelliz مه غلیظ، بارش سنگین برف Thick fog, heavy snowfall
شِپَّر šaeppar آب‌پاش، رگبار Watering can, rain shower
دوسوز duosuoz ناامید می‌شود، بخار می‌شود Becomes disappointed, evaporates

از خوشهٔ گندم تا مردمک چشم

بعضی واژه‌های سنگسری در موقعیت‌هایی به کار می‌روند که در نگاه اول خیلی از هم دورند. «کورزَک» هم خوشهٔ گندم است و هم مردمک چشم. «دَلمه» هم نام پنیری است که هنوز سفت نشده و هم برای آدم ضعیف به کار می‌رود.

سنگسری آوانویسی لاتین معنی فارسی English
کورزَک kuorzak خوشهٔ گندم، مردمک چشم Wheat head, pupil of the eye
دَلمه dalmae پنیرِ هنوز سفت‌نشده، آدم ضعیف Unset cheese, a weak person
وَکّو vakku قورباغه، کلیه Frog, kidney
دونِه‌اَک duonae-ak دانه، جوش پوست Grain, pimple
کوت kuot دسته‌ای از ساقه‌های دروشده که روی زمین برپا می‌کنند، موی جمع‌شده به شکل گوجه A stack of harvested stalks, hair bun
کِلاچکی kaelawcki زاغی، آدم پرحرف Magpie, talkative person
وِنگ‌وِنگ vaeng vaeng وزوز حشره، حرف بی‌معنی Insect buzzing, nonsense

دربارهٔ نوشتار و منبع
صورت‌های فارسی بازنویسی تقریبیِ آوانویسی کتاب‌اند. بعضی صورت‌های یکسان، مثل «پَر»، در واژه‌نامه در مدخل‌های جداگانه آمده‌اند. واژه‌نامهٔ سنگسری، چراغ‌علی اعظمی و گرنوت ویندفور، ۱۹۷۲

 

سنگسر | راهنمای مهدی‌شهر

دیدنی‌ها، گویش و راهنمای خدمات شهری سنگسر.

بازگشت به کِه · همهٔ نوشته‌ها · شهرداری مهدی‌شهر · نقشهٔ سایت